Sự sai lầm của quy hoạch

>> Phải chăng xã hội đang tụt lùi?
>> Tàu lặn 100 triệu ‘thổi’ lên 130 tỉ
>> Có cần giải oan cho Đường Tăng?
>> Mừng xuân mới 2014 ở tổ dân phố


Trần Trung Chính

Người Đô Thị - Các nhà quy hoạch lập đồ án quy hoạch, quản lý xây dựng theo quy hoạch là việc của nhà quản lý. Theo quy trình này nếu có đồ án quy hoạch tốt (với nghĩa khả thi chẳng hạn), thì việc quản lý xây dựng sẽ dễ dàng. Vậy, câu hỏi cần đặt ra, làm thế nào để có quy hoạch tốt?

1. Chúng ta đều biết hầu hết công tác quy hoạch đều ít nhiều dứt khoát tác động vào một lãnh thổ (làng mạc, ruộng đồng, thị tứ, thị trấn…) có con người đang cư trú, sản xuất, và nó (quy hoạch) có vai trò đầu tiên tham gia xây dựng các khu định cư, sản xuất mới (khu đô thị mới, khu công nghiệp mới…). Tóm tại  các hoạt động quy hoạch ở nước ta đang trực tiếp ảnh hưởng đến sự định cư của hàng triệu người vốn sống ổn định qua hàng trăm, hàng nghìn năm – rồi tiếp tục thay đổi trạng thái sống của họ bằng việc lập nên các khu đô thị mới.

Nhưng chúng ta đã và đang chứng kiến rất nhiều làng mạc, thị trấn, đồng ruộng… là không gian cư trú bền vững của người dân  bị xáo trộn, thu hẹp, ô nhiễm... sau khi quy hoạch và thực hiện quy hoạch (trên hàng vạn, trăm ha đất nông nghiệp mỗi năm). Tình trạng thất nghiệp, ly hương (mỗi năm chừng một triệu người di vào đô thị) diễn ra ngày càng trầm trọng. Nghĩa là ở trường hợp thứ nhất, những người bị thu hồi đất, mất đất thường lâm vào cảnh khốn khó.

Ở trường hợp thứ hai, các chủ đầu tư sau khi có đất dùng nó xây các khu đô thị mới (hiện đã có hơn 700 đô thị), rất nhiều trong số đó đã không thành công với hàng triệu m2 bất động sản không người ở, hàng nghìn tỷ đồng chôn vào đất. Chưa kể khối đất đai, tiền bạc khổng lồ cũng đang nằm chết trong các khu công nghiệp đã được quy hoạch.

Trước “hai sự khốn cùng của người mất đất, lẫn người chiếm được  quá nhiều đất” tất nhiên  không thể chỉ buộc tội cho mỗi quy hoạch, nhưng quy hoạch đã góp phần tạo ra thảm trạng đó.     

2- Trở lại câu hỏi vậy làm thể  nào để có quy hoạch (bản chất là phân chia đất đai theo yêu cầu phát triển) tốt? Phải trả lời được các câu hỏi sau (trước khi  quy hoạch tác động vào một môi trường định cư cũ, hay thiết lập môi trường cu trú mới ): (1) Những con người ở đó đang sống ổn định bằng gì vậy? (2) Bằng những cách tác động nào để họ tiếp tục sống ổn định, có thu nhập cao hơn, hạnh phúc hơn?..  Tức là bắt buộc phải nghiên cứu định cư con người (human settlements), rất tiếc thuật ngữ  “định cư con người” với ý nghĩa là một môn khoa học tổ chức sống của con người chưa hình thành ở VN.

Những nghiên cứu bước đầu của chúng tôi cho thấy những khu vực định cư bền vững của con người dựa trên sáu thành tố chính:  

1-Tài nguyên thiên nhiên (theo nghĩa rộng nhất: vị trí địa lý, khí hậu, thổ nhưỡng, nguồn nước, ánh sáng, nhiệt độ, độ ẩm..).

2-  Khả năng sinh kế, khai thác tài nguyên ( nguồn việc làm, việc làm- kỹ năng khai thác tự nhiên đảm bảo tạo ra nguồn thức ăn từ tài nguyên, duy trì và tăng nhân khẩu tại chỗ) .

3 - Cách tổ chức sống (gồm các phạm trù thể chế hành chính, sản xuất, văn hóa ).

4- Các kiểu cư trú (quần thể giao thông, kiến trúc ở, công trình sản xuất, dịch vụ công cộng… ).

5- Khả năng cộng sinh với các đơn vị định cư khác (liên kết, trao đổi, hợp tác, phát triển phụ thuộc lẫn nhau..). 

6- Khả năng chống đỡ thiên tai và  tự vệ trước kẻ xâm lược (cộng đồng cư dân bảo vệ thành công lãnh thổ định cư của nó trước thiên tai và kẻ thù).

Có thể nhận xét ngay rằng, trong sáu thành tố làm nên sự định cư chỉ có 1 thành tố đầu tiên thuộc thiên nhiên, 5 thành tố còn lại phụ thuộc hoàn toàn vào con người (giải thích tại sao những vùng đất rất nghèo tài nguyên vẫn có thể giầu có). Hiện chúng tôi đang sử dụng các thành tố này để đánh giá di sản định cư của người Việt và coi nó vừa là kiến thức nền, vừa là đầu bài cho mỗi đồ án quy hoạch nông thôn, đô thị. 

Nghiên cứu định cư không mới, nó được khởi từ năm 1976 tại Vancouver (Canada ) khái niệm “ human settlements” được xem như một khuôn khổ (mục tiêu phải áp dụng ) với các “mô hình định cư bền vững”,  khẳng định: “ Các khu định cư sống tốt (dù mới hay cũ) là một điều kiện hàng đầu cho phát triển kinh tế- xã hội. Không có tiến bộ xã hội, không có tăng trưởng bền vững nếu không xây dựng, bảo tồn được hệ thống mạng lưới các khu định cư hiệu quả.”

Có lẽ muốn tránh được “hai thảm họa” tôi đã nêu ở trên, cần bắt đầu  tổ chức nghiên cứu định cư, trước khi quá muộn.

Xem thêm:
- Còn nữa đó, đợi đi!
- Ai tiết lộ bí mật điều tra cho Nguyễn Như Phong?
- Vụ án lộ bí mật – nếu không tìm thấy bị can thì sao?

Bệnh vô cảm và định hướng sai lầm từ truyền thông

>> Hà Nội: Bị phóng viên truy đuổi, tên cướp táo tợn bỏ cả xe máy chạy thoát thân
>> Bất động sản Việt Nam sẽ tiếp tục bế tắc
>> Ham cá độ quá!
>> Dành riêng cho các quý ông!

SK&ĐS - Cách đây ít lâu, khi chở con bằng xe máy trên đường Tân Kỳ Tân Quý (Bình Hưng Hòa- TP.HCM), tôi đã bị một tên cướp giật mất chiếc ba-lô treo phía đầu xe. Trong ba-lô có toàn bộ giấy tờ tùy thân, tiền bạc, thẻ ngân hàng và đặc biệt là chiếc laptop lưu trữ rất nhiều tư liệu quan trọng.

Theo đúng phản xạ tự nhiên, tôi vội vàng tăng ga rượt theo tên cướp, vừa chạy vừa la to mong nhận được sự giúp đỡ của người đi đường. Lúc đó đường không vắng, nhưng tuyệt đối không có một người nào hỗ trợ tôi truy đuổi tên cướp, dù rằng chiếc xe máy cũ kỹ của hắn chỉ chạy cách đầu xe tôi vài mét. Cuộc rượt đuổi kéo dài hàng chục phút và chỉ dừng lại khi tôi nghe tiếng đứa con 9 tuổi sợ hãi thét lớn phía sau. Tôi dừng xe, bất lực nhìn theo tên cướp nhởn nhơ chạy khỏi tầm mắt, không khỏi cảm giác thất vọng tới bẽ bàng trước sự vô cảm của hàng trăm người đi đường khi chứng kiến tai nạn của mình.

Sau khi chia sẻ sự việc với một người bạn đang định cư tại Mỹ, bạn tôi đã phân tích các tình huống khiến tôi phải thay đổi hoàn toàn suy nghĩ của mình. Theo lời bạn, từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường, trẻ em Mỹ đã được dạy kỹ năng trong trường hợp tương tự là tuyệt đối không được chống trả, đảm bảo an toàn tính mạng bản thân là việc ưu tiên. Điều duy nhất cần làm là cố gắng ghi nhớ những dữ liệu liên quan tới kẻ cướp để dễ dàng hơn cho công tác điều tra. 

Vậy là dù gặp chuyện rủi ro, nhưng bản thân tôi cũng có cái may vì đã gặp tên cướp  khá “tử tế” khi hắn chỉ cướp tài sản chứ không cố ý đạp mẹ con tôi té ngã, gây chấn thương, hay thậm chí dẫn tới tử vong như bao trường hợp khác. Tôi cũng thử đặt mình vào địa vị người đi đường: họ sẽ làm được điều gì nếu như có hảo ý giúp tôi vào lúc đó. Khó có khả năng họ có thể cướp lại tài sản cho tôi từ tên cướp, và nếu như có tai nạn xảy ra, thì chắc chắn tôi không có khả năng đền bù vật chất và ơn nghĩa xứng đáng với hậu quả gián tiếp gây ra cho họ.

Thời gian gần đây truyền thông trong nước thường đồng loạt ca ngợi nhiều hiệp sỹ bắt cướp như là những tấm gương đáng để học tập trong bối cảnh con người sống vô cảm hiện nay, nhưng hóa ra họ lại vô tình khích lệ những người không được đào tạo chuyên môn làm những việc thực sự nguy hiểm. Thực tế cho thấy, trong khi thi hành “phận sự” của mình đã có nhiều hiệp sỹ gặp những tai nạn nghiêm trọng, hoặc bị kẻ xấu trả thù. Và phần thưởng cho hành động cao cả của họ ngoài vài bài báo vinh danh cùng những lời cảm ơn, nếu may mắn sẽ có thêm cái bằng khen và chút ít tiền thưởng, hoặc tiền từ các nhà hảo tâm giúp đỡ. Khi sự việc qua rồi, những hệ lụy còn lại về sức khỏe, tài chính và an toàn sinh mạng thì không ai khác mà chính bản thân và gia đình người hiệp sỹ phải gánh chịu.

Nên chăng thay vì cổ xúy cho thường dân phải làm những việc của một bộ phận công an được đào tạo kỹ năng bài bản, được hưởng lương và trợ cấp tương xứng với công việc của mình thì truyền thông nên tập trung định hướng cho người dân cần cẩn thận đề phòng tới mức tối đa mỗi khi ra đường để không tạo điều kiện cho kẻ xấu nổi lòng tham, và tránh đẩy người chứng kiến lâm cảnh nguy hiểm trước sự cố khi họ không chấp nhận trở thành người vô cảm.

Trong một lần đứng xếp hàng mua vé tại một nhà gare ở Thụy Sỹ, tôi đã chứng kiến một phụ nữ Á Châu bị người bán vé từ chối phục vụ do chị có hành động chen ngang những người tới trước. Có lần trong một nhà hàng, tôi chứng kiến người phục vụ lịch sự tới bàn kế bên yêu cầu hai thực khách nói chuyện nhỏ nhẹ hơn để không ảnh hưởng những người xung quanh… Người ta vẫn nói văn hóa tây khá lạnh lùng, nhưng người phương tây không vô cảm trong việc chấp nhận cái xấu diễn ra xung quanh. Nhờ vậy mà xã hội phương tây luôn được tiếng phát triển trong nền nếp, lịch sự.

Người Việt thường có xu hướng đao to búa lớn lý thuyết suông trong các vấn đề xã hội, ngay cả vấn đề con người vô cảm cũng vậy. Theo tôi, để trở thành một con người không vô cảm trong xã hội hoàn toàn là điều bất cứ ai cũng làm được, đơn giản như việc không xả rác bừa bãi, tôn trọng luật giao thông, và lên tiếng trước những hiện tượng xấu dù nhỏ… cũng góp phần cải thiện cộng đồng ngày một tốt đẹp hơn. Tiếc thay có thể những điều này được coi là quá vặt vãnh, mà giáo dục và truyền thông đều chưa bao giờ coi đó là điều trọng tâm trong việc định hướng xã hội.

Hương Vũ
(Gửi từ Thụy Sỹ)


Xem thêm:
- Nhân định và thiên lý
- Quá ẩu hay là sự ngây thơ đầy toan tính
- Nhìn đất nước từ cảm nhận thành phố nhỏ bên sông Hàn